Hoe bouw je als gemeente stap voor stap aan een werkbaar omgevingsplan? In Leudal doen we dat samen met de gemeente: lerend vanuit pilots, met ruimte om bij te sturen en met steeds meer grip op regels, geometrie en proces. Een mooi voorbeeld van hoe samenwerking, praktijkervaring en juridische vertaling samenkomen.
Sinds 2023 bouwt de gemeente Leudal aan het omgevingsplan. De gemeente heeft een relatief kleine projectorganisatie, beperkte capaciteit en een groot grondgebied. Al snel is duidelijk dat deze transitie niet alleen een juridische of technische opgave is, maar vooral ook een organisatorische en inhoudelijke zoektocht. In die zoektocht kiest de gemeente bewust voor samenwerking. Niet in de vorm van een klassieke uitbesteding, maar als een partnerschap waarin kennis, ervaring en praktijkontwikkeling samenkomen.
BügelHajema is vanaf het begin betrokken bij dit proces, aanvankelijk als adviseur aan de zijlijn, later als partij midden in het proces. In de beginfase ligt de nadruk op het begeleiden van de gemeente bij de transitie: het meedenken over de opbouw van het omgevingsplan, het vertalen van de Omgevingswet naar een werkbare systematiek en het overdragen van kennis aan ambtenaren.
De kracht van pilots
Al snel wordt duidelijk dat leren vooral gebeurt door te doen. Een belangrijk element in de samenwerking is het werken met pilots in zogenaamde Hoofdstuk 21-wijzigingsbesluiten. Een voorbeeld is een woningbouwontwikkeling (Beeklaan in Roggel), die fungeert als oefenruimte: een plek waar we konden testen, leren en bijsturen bij het opstellen van het wijzigingsbesluit.
Die aanpak betaalt zich uit. Tijdens het proces worden verschillende knelpunten zichtbaar. Zo is het tekenen en beheren van geometrie complexer dan verwacht, blijkt het lastig om de juiste balans te vinden tussen algemene regels en maatwerk, en vraagt de nieuwe systematiek om een andere manier van denken dan bij traditionele bestemmingsplannen.
Door deze ervaringen expliciet te evalueren, ontstaat een steeds scherpere werkwijze. Elementen die goed werken, vertalen we door naar andere deelgebieden; onderdelen die nog niet goed aansluiten, passen we aan. Het omgevingsplan groeit daarmee stap voor stap, gevoed door praktijkervaring. Op die manier nemen we ook de gemeenteraad stapsgewijs mee. In hoofdstuk 21 kan de gemeenteraad zien hoe het omgevingsplan eruit gaat zien, zonder geheel te verdwalen in de veelheid aan regels die uiteindelijk in het omgevingsplan terecht komen.
Samen zoeken, samen besluiten
Wat de samenwerking tussen BügelHajema Adviseurs en de gemeente Leudal kenmerkt is de voortdurende interactie. Het proces verloopt niet lineair, maar in stappen waarin we telkens tussentijds analyseren, uitwerken, bespreken en bijstellen.
In de praktijk betekent dit een combinatie van werksessies (inclusief Limburgse vlaai), reviewrondes en digitale overleggen. BügelHajema stelt de conceptregels op, bespreekt deze met de gemeente en past ze vervolgens aan als dat nodig is. In deze sessies maken we niet alleen technische keuzes, maar ook strategische: hoe gedetailleerd willen we regels formuleren? Wat regelen we centraal en wat laten we over aan maatwerk?
De gemeente brengt daarbij haar gebiedskennis en beleidsafwegingen in. BügelHajema zorgt voor de vertaalslag naar juridisch houdbare en technisch uitvoerbare regels. Ook praktische zaken, zoals het gebruik van software (in dit geval Rx.Base), het annoteren van regels en het werken met geo-informatie, ontwikkelen we gezamenlijk en stemmen we af.
Omgevingsvisie en omgevingsplan lopen gelijk op
Een bijzonderheid in Leudal is dat het opstellen van de omgevingsvisie en het omgevingsplan gelijk oplopen én dat deels dezelfde personen betrokken zijn. In het omgevingsplan kunnen we daardoor meteen de vertaalslag maken: welke uitgangspunten uit de omgevingsvisie vragen om regels in het omgevingsplan? Wat vraagt om maatwerk en regelen we daarom met een BOPA?
Co-creatie in de praktijk
Wat in Leudal ontstaat, is feitelijk geen traditionele opdrachtgever-opdrachtnemerrelatie, maar een vorm van co-creatie én een gezamenlijk leerproces. BügelHajema levert de producten op, denkt mee, stuurt bij en ontwikkelt samen met de gemeente een aanpak. Tegelijkertijd blijft de gemeente nadrukkelijk eigenaar van de keuzes en het proces.
Deze manier van werken vraagt vertrouwen en flexibiliteit van beide kanten. Het betekent ook dat niet alles vooraf vastligt. Juist daardoor ontstaat ruimte om te leren en bij te sturen.
Het resultaat mag er zijn. Als een van de eerste gemeenten in Limburg heeft Leudal een wijzigingsbesluit-omgevingsplan voor alle 16 woonkernen ter inzage gelegd. Na de zomer volgt vaststelling. Ondertussen werken we aan de wijzigingsbesluiten voor bedrijventerreinen en het buitengebied.
Tanja Casimir is als specialist omgevingsplannen vanaf de start betrokken bij dit proces. Zij hield samen met Martine Sillekens van de gemeente een presentatie over de aanpak van dit proces tijdens het Provero-congres van juni 2026.