Hergebruik van grond en baggerspecie als alternatief voor primaire oppervlaktedelfstoffen zoals zand en grind, is een onderwerp dat ruime aandacht verdient. Niet alleen vanuit de invalshoek milieu en duurzaamheid, maar ook vanuit ruimtelijke ordening. Dit product geeft tien waardevolle tips om zo optimaal mogelijk rekening te houden met grond en bagger in de ruimtelijke planvorming.

Bagger
Het maatschappelijk belang van zuinig omgaan met primaire grondstoffen (zand, grind en klei) en hergebruik van vrijkomende grond en bagger, is groot. Zuinig gebruik en hergebruik dragen bij aan minder verse zandwinningen en minder 'bergen bagger' in het landschap. Zandwinningen vormen een grote landschappelijke ingreep met veelal de nodige maatschappelijke reacties. Bovendien is zand een relatief eindige grondstof.
Daarnaast komt er jaarlijks ongeveer een miljoen kubieke meter zoete baggerspecie vrij binnen de provincie Groningen. Een groot deel van deze bagger verdwijnt in depots die steeds meer het landschapsbeeld gaan bepalen.

Tip 1: een goed begin is het halve werk
Wanneer vroeg in het planproces aandacht wordt besteed aan grondstromen, kan dit ruimtelijke, financiële, maar ook gewoon praktische voordelen hebben. Ga daarom in de beginfase aan de slag met een multidisciplinair projectteam en stel doelen over het duurzaam omgaan met grondstromen in het project. In deze fase is het mogelijk om in het ontwerp rekening te houden met bijvoorbeeld:

• stabiele en instabiele grondlagen;

• situering van bodemverontreinigingen;

• werken met een gesloten grondbalans;

• hergebruik van grond elders.

Geldstromen zijn een van de vele aspecten die meegenomen worden binnen de ruimtelijke planvorming.

Tip 2; Neem hergebruik van grond mee als ontwerpfactor
Hergebruik van grond meenemen als ontwerpfactor geeft een extra dimensie aan een plan en zal op originele wijze bijdragen aan de ruimtelijke kwaliteit door bijvoorbeeld extra groenzones of meer reliëf in het ontwerp aan te brengen.
In het gebied ten oosten van Zuidhorn, zal de woonwijk “De Oostrand” worden ontwikkeld. Ten oosten van deze nieuwe woonwijk is ruimte gereserveerd voor een grondberging voor grond die vrijkomt bij de verruiming van het Van Starkenborghkanaal.
Vanuit het belang van herstel van cultuurhistorische waarden én vanuit de baggerspecieproblematiek, is het idee ontstaan om wierden van baggerspecie te maken. Op een aantal plaatsen in de provincie Groningen worden wierden hersteld met baggerspecie.

Tip 3: winst door hergebruik
Hergebruik van grond en bagger kan een project winstgevend(er) maken. Besparingen door hergebruik zullen verschillen per project. Het vraagt een vooruitstrevende en -denkende projectleiding en uw inspanningen verdienen zich makkelijk terug. Het loont in ieder geval om samen met een bodemdeskundige en financieel-economisch ter zake kundige de mogelijkheden voor besparing in het planproces te bekijken.
Besparingen zijn mogelijk, doordat al vrijgekomen grond goedkoper is dan nog te winnen zand. Het is een kwestie van goede logistiek om vraag en aanbod op elkaar te laten aansluiten.

Tip 4: milieuhygiënisch is meer mogelijk dan u denkt
Alle grond waarop we wonen, is reeds ‘gebruikt’. Daarom levert hergebruik van vrijgekomen grond of bagger over het algemeen vanuit milieuhygiënisch oogpunt geen probleem op. Wanneer wel sprake is van een verontreiniging met zekere milieurisico’s, is het toepassen van een leeflaag een mogelijkheid.
Een leeflaagsanering is het aanbrengen van een afdeklaag schone of licht vervuilde grond op een verontreinigde bodem. De verontreinigde bodem wordt hierdoor geïsoleerd.
Doordat geen verontreinigde grond hoeft te worden ontgraven en afgevoerd en vrijkomende grond van elders wordt hergebruikt, levert deze werkwijze een aanzienlijke besparing op. Daarnaast kan op de grond nog altijd worden gespeeld en getuinierd.

Tip 5: civieltechnisch is meer mogelijk dan u denkt
Vanuit civieltechnisch oogpunt is het goed mogelijk om met andere materialen te werken dan zand. Wel is extra aandacht nodig voor de stabiliteit van de ondergrond. Risico’s zijn beheersbaar door aandacht voor laagdiktes, drainages en zetting.
Na het baggeren kan het bruikbare deel van de specie worden gescheiden van het onbruikbare deel. Het bruikbare deel kan na bewerking worden toegepast voor ophoging van terreinen, in kades en dijken, geluidswallen, bij de aanleg van spoorlijnen en dergelijke, zonder risico’s voor milieu of gezondheid.
Technisch is het ook goed mogelijk om verontreinigingen te isoleren.

Tip 6: gebruik grond en bagger afkomstig van andere locaties
Zoom uit en verbreed uw scope tot buiten de te ontwikkelen locatie. In de nabije omgeving is wellicht een locatie aanwezig die ook wordt ontwikkeld, waarbij de aanvoer van grond nodig is, of waarbij juist grond moet worden afgevoerd. De afstemming op regionaal niveau is hierbij belangrijk.
Ga van een gesloten grondbalans naar een positieve grondbalans. Hergebruik van extra grond van elders in uw project, levert een aanzienlijk financieel voordeel op. Stel het ambitieniveau direct bij de start hoger dan een gesloten grondbalans. Als het project is gestart, is deze ruimte er vaak niet meer. Ga na of hergebruik van grond die op een andere locatie in de regio over is, bruikbaar is binnen het plan. Dit levert, naast een aanzienlijke kostenbesparing, ook een kwalitatief hoogwaardiger en origineler ontwerp op.

Tip 7: maak kosten en milieurisico’s voor varianten inzichtelijk
Stel in een project meerdere ontwerpvarianten op, waarbij wel en geen sprake is van hergebruik van grond. Denk ook aan aankoop van schone grond, de afvoer van verontreinigde grond en de kosten voor het beheer en onderhoud van uw depots.
Het uitwerken van varianten, waarbij verschillend wordt omgegaan met grond, helpt om inzicht te krijgen in verschillen in kosten en milieurisico’s. Vanuit het perspectief van ruimtelijke kwaliteit kan vervolgens de afweging worden gemaakt in hoeverre hergebruik haalbaar en wenselijk is.

Tip 8: communicatie met de omgeving is belangrijk
De bezorgdheid van burgers is groot als het gaat om verontreinigde grond. Deze bezorgdheid heeft niet alleen betrekking op risico’s voor de gezondheid. Zeker zo  belangrijk is bijvoorbeeld bezorgdheid over de gevolgen voor de waarde van een eigen huis. Belangrijk zijn het tijdig verstrekken van voldoende relevante informatie en open zijn over de mogelijke risico’s. In een vergelijking van bezorgdheid over milieusituaties tussen burgers en deskundigen zetten de burgers ‘bodemverontreiniging’ op nummer 4, de deskundigen zetten de ‘bodemverontreiniging’ op nummer 13.

Tip 9: communicatie met bestuurders is belangrijk
Om een gedegen afweging te kunnen maken van bijvoorbeeld de wenselijkheid en haalbaarheid van een project, is het van belang dat bestuurders in een vroegtijdig stadium adequaat worden geïnformeerd. Hierbij moet bijvoorbeeld inzichtelijk worden gemaakt, wat mogelijke varianten kunnen zijn en welke positieve en negatieve aspecten hieraan zijn verbonden.

Tip 10: vind niet zelf opnieuw het wiel uit
Zo divers als de projecten in de provincie Groningen zijn, zo divers zijn ook de mogelijkheden voor hergebruik van grond en bagger in ruimtelijke plannen en projecten.
In dit product hebben wij u laten zien dat het maatschappelijke, financiële en praktische voordelen oplevert.
Door hergebruik als een maatschappelijke uitdaging te zien, liggen er veel kansen om creatief en winstgevend om te gaan met grond en bagger. Het vraagt om mensen die de moed hebben grenzen te verleggen.
We hopen vooral dat u binnen uw gemeente, waterschap of provincie geïnspireerd bent geraakt door dit product en dat u nu zelf aan de slag wilt gaan. Spreek uw netwerk aan. Veel mensen in Groningen en in den lande zijn al op innovatieve wijze bezig met grondstromen in de planvorming.

< terug